Xây dựng ba công trình vệ sinh ở nông thôn: Vẫn còn nhiều khó khăn

Thực trạng đáng lo ngại

Đến nay, toàn tỉnh mới có hơn 49% số hộ xây dựng hố tiêu đủ tiêu chuẩn; 53,1% số hộ xây dựng chuồng trại chăn nuôi xa nhà hợp vệ sinh và 66,2% số hộ xây dựng nhà tắm đúng quy cách. Theo ông Nguyễn Quốc Linh, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh, nguyên nhân của thực trạng này một phần là do điều kiện sống của người dân miền núi còn nhiều khó khăn; ý thức còn thấp, nhiều gia đình quan niệm các công trình vệ sinh chỉ là “công trình phụ” nên ít được coi trọng trong khi làm nhà. Điều này gây khó khăn rất nhiều trong công tác đảm bảo vệ sinh môi trường nông thôn và công tác phòng, chống các dịch bệnh truyền nhiễm ở người.

Những năm qua, các cấp chính quyền, đoàn thể của huyện Nà Hang đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, hỗ trợ kinh phí giúp người dân làm hố tiêu, nhà tắm, di dời chuồng chăn nuôi xa nhà. Tuy nhiên, kết quả đạt được còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu. Bác sỹ La Đăng Tái, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện cho biết, hiện nay huyện mới có trên 30,8% số hộ xây dựng hố tiêu hợp vệ sinh; 57,6% số hộ làm chuồng trại chăn nuôi xa nhà và 47,4% số hộ có nhà tắm đạt tiêu chuẩn. Nhiều xã tỷ lệ này còn quá thấp như xã Sinh Long, Hồng Thái, Thượng Nông, Thượng Giáp, Sơn Phú, Khau Tinh… Xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn là một trong những tiêu chí xây dựng trạm y tế đạt chuẩn quốc gia nên khi rà soát, đánh giá thì tất cả các trạm y tế các xã, thị trấn trên địa bàn đều bị điểm liệt.

Nguyên nhân chủ yếu là đời sống của người dân còn khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo của huyện chiếm hơn 45%; một số hủ tục trong sinh hoạt của người dân chưa được loại bỏ, vẫn còn tình trạng nuôi gia súc, gia cầm dưới gầm nhà sàn, thả rông gia súc... Ông Nguyễn Văn Màu, Chủ tịch UBND xã Thượng Nông thừa nhận, hầu hết số hộ trong xã vẫn nuôi nhốt gia súc dưới gầm nhà sàn; thói quen xấu trong sinh hoạt vẫn chưa được loại bỏ. Năm 2010, xã có 416 hộ nghèo được Nhà nước hỗ trợ mỗi hộ 1 triệu đồng để làm hố tiêu hai ngăn và hố tiêu chìm nhưng các hộ chỉ làm vỏn vẹn từng ấy số tiền được hỗ trợ nên công trình chỉ dùng được một thời gian ngắn là bị hư hỏng; thậm chí có hộ làm xong hố tiêu nhưng không sử dụng đến...

Thôn Bản Hun, xã Thượng Nông có 32 hộ dân tộc Tày với gần 160 nhân khẩu chưa hộ nào có đủ 3 công trình vệ sinh đạt yêu cầu. Ông Hoàng Văn Thu, Trưởng thôn giải thích, thôn có tới 20 hộ nghèo, lo cái ăn chưa đủ nên... “cái việc kia” chưa quan trọng lắm. Ông Thu nhấn mạnh “Bà con đi làm từ sáng đến tối mới về, lúc tắm thì trời tối rồi, không cần nhà tắm làm gì nữa. Buồn tiểu tiện, đại tiện là phóng ngay trên rừng thôi”.

Phúc Sơn (Chiêm Hóa) là xã có tỷ lệ hộ dân có đủ 3 công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn thuộc diện “đội sổ”. Toàn xã mới có 15% số hộ có nhà tiêu, nhà tắm hợp vệ sinh, 32% số hộ xây dựng chuồng trại xa nhà hợp vệ sinh. Ông Chẩu Văn Học, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết, do tỷ lệ hộ nghèo của xã còn cao (chiếm hơn 70% số hộ toàn xã) nên việc triển khai xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn trong tiêu chí xây dựng nông thôn mới gặp rất nhiều khó khăn. Ý thức vệ sinh môi trường trong nhân dân còn thấp, thực sự là rào cản lớn trong việc vận động xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn.

Không ít gia đình có điều kiện kinh tế, xây nhà to nhưng lại chưa chú ý đến xây dựng các công trình vệ sinh. Hộ anh B.V.T, ở thôn Mực, xã Trung Hòa (Chiêm Hóa) xây ngôi nhà gần 100 triệu đồng nhưng vẫn chưa có hố tiêu, nhà tắm hợp vệ sinh, chuồng trại chăn nuôi còn rất tạm bợ. Anh nói, làm nhà trước, sau có điều kiện thì xây công trình vệ sinh sau. Gia đình ông N.G.K, ở thôn Nà Liên, xã Tân Thịnh (Chiêm Hóa) vẫn tận dụng gầm nhà sàn để nuôi gia súc, gia cầm, rất mất vệ sinh. Ông bảo, “làm thì làm được thôi, nhưng cứ ở thế lâu rồi, có thấy ảnh hưởng gì đến sức khỏe đâu?” 

Cần sự vào cuộc quyết liệt

Ngày 21-8-2009, UBND tỉnh ban hành Quyết định 272/QĐ-UBND phê duyệt Đề án thí điểm việc hỗ trợ xây dựng 3 công trình vệ sinh nông thôn trên địa bàn toàn tỉnh. Đề án đã thực hiện hỗ trợ cho 643 hộ dân làm mới 1.698 công trình vệ sinh nông thôn. Trong đó có 531 nhà tiêu, 500 nhà tắm, 407 chuồng lợn, 206 chuồng trâu, bò, dê với tổng kinh phí 1.440 triệu đồng tại 6 thôn thuộc 6 xã của các huyện, thành phố. Đề án là cơ sở để tỉnh ta có cơ chế nhằm thu hút các nguồn lực đầu tư cho công tác vệ sinh môi trường nông thôn, tổ chức thực hiện hiệu quả và nhân ra diện rộng.

Thực hiện mục tiêu đến năm 2015, toàn tỉnh có trên 70% hộ dân có nhà tiêu, nhà tắm hợp vệ sinh, 100% số hộ chăn nuôi có chuồng trại xa nhà, rất cần sự vào cuộc quyết liệt của toàn xã hội trong việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, giúp nhân dân hiểu tầm quan trọng của công tác vệ sinh môi trường đối với việc bảo vệ sức khỏe con người; hỗ trợ nhân dân xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn. Năm 2011, Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh đã hỗ trợ 164,5 triệu đồng giúp cho 235 hộ dân ở xã Phúc Ninh (Yên Sơn) xây dựng hố tiêu hợp vệ sinh. Các hộ dân được hỗ trợ kinh phí đã xây dựng công trình theo đúng thiết kế, đúng quy chuẩn, hiệu quả sử dụng cao.

Đồng chí Ma Phúc Đào, Chủ tịch UBND huyện Chiêm Hóa cho biết, huyện đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tăng cường công tác tuyên truyền, vận động và có cơ chế hỗ trợ nhân dân xây dựng các công trình vệ sinh nông thôn gắn với mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Trên nguyên tắc “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ” để thay đổi quan niệm cũ “Nhà nước hỗ trợ, nhân dân mới làm” nhằm xóa bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước ở một bộ phận người dân.

Hội Nông dân tỉnh đã triển khai Dự án hỗ trợ cho 402 hộ ở xã Kim Bình (Chiêm Hóa) xây dựng 3 công trình vệ sinh kết hợp với xây hầm Bi ô ga. Đến ngày 18 - 6, đã có 544/859 công trình được khởi công xây dựng, trong đó 291 công trình đã xây dựng xong. Ông Ma Đình Hùng, thôn Đồng Cột, xã Kim Bình nói, trước kia, gia đình ông chưa coi trọng xây dựng các công trình vệ sinh nhưng nay được tuyên truyền, gia đình tôi đã triển khai làm hố tiêu, nhà tắm và thật may mắn được Nhà nước hỗ trợ kinh phí. Ông đầu tư xây dựng hố tiêu, nhà tắm tự hoại, môi trường trở nên trong lành hơn, sức khỏe của người thân trong gia đình tốt hơn.

Anh Trần Văn Mạnh, Trưởng Ban thanh niên nông thôn, công nhân và đô thị, Tỉnh Đoàn cho biết, hiện nay các cơ sở đoàn trong tỉnh đang đẩy mạnh vận động đoàn viên tích cực tham gia các hoạt động “Chung sức xây dựng nông thôn mới” trong đó có việc hỗ trợ ngày công lao động, kinh phí giúp người dân làm hố tiêu, nhà tắm hợp vệ sinh và di dời chuồng trại chăn nuôi xa nhà. Nhiệm vụ được đặt ra là phát huy vai trò tiên phong gương mẫu của gia đình đoàn viên trong xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn, góp phần thực hiện tốt mục tiêu xây dựng nông thôn  mới.

Ông Ma Đình Thế, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ tỉnh cho biết, Hội đã triển khai Dự án “Phát triển cộng đồng” ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Lang Quán và Phú Thịnh (Yên Sơn). Dự án đã dành một nguồn vốn ưu tiên giúp nhân dân cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường nông thôn. Từ năm 2011 đến nay, Dự án đã hỗ trợ 140 triệu đồng giúp 140 hộ nghèo xây dựng hố tiêu hợp vệ sinh. Hội đang tiếp tục kêu gọi, tiếp nhận các nguồn tài trợ trong và ngoài nước để phân bổ cho các địa phương phát triển cộng đồng, tập trung ưu tiên xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn.

Xây dựng 3 công trình vệ sinh là tiêu chí quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới, bảo đảm cải thiện môi trường sống ở nông thôn, để người nông dân được sống trong môi trường thực sự trong lành, hạn chế các bệnh ở người do ô nhiễm môi trường gây ra. 
                       
                                                                             Bài, ảnh: Lý Thịnh

Đồng chí Hoàng Đức Cảnh, Phó Bí thư Huyện đoàn Yên Sơn Tích cực giúp đỡ người dân xây dựng các công trình vệ sinh Tư vấn, hỗ trợ người dân trong huyện xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn được Huyện đoàn chú trọng thực hiện, góp phần đẩy nhanh và nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới. Huyện đoàn đã triển khai kế hoạch và lựa chọn thôn Nghẹt, xã Phú Thịnh, nơi có hơn 50% dân số là dân tộc Dao làm điểm xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn. Đến nay, đoàn viên thanh niên trong xã đã đóng góp ngày công hoàn thành được 28 hố tiêu, phấn đấu trong tháng 7 này tất cả các công trình được đưa vào sử dụng.  Trong thời gian tới, Huyện đoàn đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ giúp đỡ các gia đình thôn Đá Bàn 1, Đá Bàn 2 (Mỹ Bằng) ngày công di dời chuồng trại chăn nuôi xa nhà, làm hố tiêu và nhà tắm đủ tiêu chuẩn. Sau đó sẽ thực hiện ở các xã khác, chủ yếu là nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, góp phần loại bỏ hủ tục trong sinh hoạt của người dân, xây dựng môi trường sống trong lành, hạn chế sự phát triển của bệnh truyền nhiễm ở người. Đồng chí Ma Quang Bắc, Chủ tịch UBND xã Kim Bình (Chiêm Hóa) Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động Xã Kim Bình được Hội Nông dân tỉnh triển khai Dự án hỗ trợ các gia đình xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn. Đến nay, toàn xã có gần 70% số hộ có hố tiêu hợp vệ sinh, 64,8% số hộ có nhà tắm đủ tiêu chuẩn, 57,6% số hộ xây dựng chuồng trại chăn nuôi xa nhà. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai xây dựng các công trình vệ sinh gặp không ít khó khăn. Một bộ phận người dân còn trông chờ ỷ lại vào sự đầu tư của Nhà nước, trong khi đó kinh phí hỗ trợ xây dựng còn hạn hẹp. Dự án hỗ trợ mỗi công trình từ 500.000 đồng đến 1,5 triệu đồng, việc vận động các gia đình thêm kinh phí để làm là điều rất khó. Nguồn vật liệu xây dựng khan hiếm, sự thay đổi thiết kế bản vẽ cho phù hợp với địa hình từng gia đình cũng ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng các công trình. Thời gian tới, xã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức cho nhân dân hiểu được ý nghĩa và tầm quan trọng của việc xây dựng các công trình vệ sinh đủ tiêu chuẩn, coi đó là một trong những tiêu chí để phân loại thôn, bản, gia đình văn hóa.