Loay hoay tìm lời giải

Bài toán khó

Toàn tỉnh hiện có trên 700 doanh nghiệp ngoài nhà nước, bao gồm công ty cổ phần, công ty TNHH, doanh nghiệp tư nhân và HTX đang hoạt động theo Luật Doanh nghiệp. Trung bình các doanh nghiệp sử dụng từ 3 đến 30 lao động, thậm chí có doanh nghiệp sử dụng hàng trăm lao động. Theo Luật Công đoàn thì các doanh nghiệp hoạt động trên 6 tháng trở lên và có 5 lao động có việc làm thường xuyên phải thành lập tổ chức công đoàn. Tuy nhiên, tính đến hết năm 2011, toàn tỉnh mới có trên 100 doanh nghiệp ngoài nhà nước (NNN) có tổ chức công đoàn. Con số này cũng nói lên một thực tế là có khá nhiều công nhân lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp NNN không được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng do chưa có tổ chức công đoàn.

Để thành lập tổ chức công đoàn, phát triển đoàn viên trong các doanh nghiệp NNN, Ban Chấp hành LĐLĐ tỉnh đã ban hành nghị quyết về thành lập tổ chức công đoàn, phát triển đoàn viên trong các doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, LĐLĐ tỉnh đã triển khai đến LĐLĐ các huyện, thành phố, công đoàn ngành phối hợp với ngành liên quan là ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, chính quyền địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, giúp đỡ các doanh nghiệp có đủ điều kiện để thành lập tổ chức công đoàn theo đúng quy định. Tuy nhiên, số lượng tổ chức công đoàn và việc phát triển đoàn viên trong các doanh nghiệp NNN gần như không đạt được mục tiêu đề ra.

Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Đặng Xuân Bé, Phó Chủ tịch Thường trực LĐLĐ tỉnh đã chỉ ra những nguyên nhân cốt lõi của vấn đề. Đó là do nhận thức của cả chủ doanh nghiệp và người lao động còn hạn chế. Trước hết là chủ doanh nghiệp, họ cho rằng thành lập tổ chức công đoàn sẽ là lực lượng đối kháng, gây cản trở sản xuất, mất thời gian và khó khăn trong công tác điều hành của doanh nghiệp. Từ đó, các doanh nghiệp NNN thường né tránh việc thành lập tổ chức công đoàn. Việc né tránh này được các doanh nghiệp thực hiện dưới rất nhiều chiêu thức như: Doanh nghiệp sử dụng là lao động mùa vụ làm cho số lượng lao động luôn biến động nên không thành lập được tổ chức công đoàn; lao động có việc làm thường xuyên nhưng cứ 3 tháng ký hợp đồng một lần… những lý do trên đã trở thành cái cớ để nhiều doanh nghiệp NNN vin vào không phải thành lập tổ chức công đoàn theo đúng luật pháp quy định.

Cùng với ý thức của chủ doanh nghiệp thì người lao động còn cho rằng, tham gia tổ chức công đoàn cũng chẳng được lợi lộc, lại phiền phức, cứ có được việc làm, thu nhập ổn định là được. Sự thiếu hiểu biết của người lao động vô hình chung trở thành lực cản lớn trong công tác thành lập tổ chức công đoàn và phát triển đoàn viên trong các doanh nghiệp NNN.

Chia sẻ khó khăn trên, đồng chí Phạm Thị Hương, Chủ tịch LĐLĐ thành phố Tuyên Quang bày tỏ năm 2011 LĐLĐ thành phố có nhận được ý kiến của HĐND tỉnh về việc Hợp tác xã Đội Cấn được thành lập từ rất lâu, có sử dụng với số lượng lao động lớn, trong đó có 30 lao động có việc làm thường xuyên nhưng chưa thành lập tổ chức công đoàn. Khi tổ công tác đến đặt vấn đề làm việc về thành lập tổ chức công đoàn và phát triển đoàn viên tại doanh nghiệp thì lại không nhận được sự ủng hộ từ phía doanh nghiệp.

Lãnh đạo Liên đoàn Lao động tỉnh kiểm tra hoạt động Công đoàn tại Công ty cổ phần Giấy Tuyên Quang.  Ảnh: Thành Công

Khi người viết bài báo này gặp gỡ và trao đổi với chủ doanh nghiệp là ông Nguyễn Tăng Đậu về nguyên nhân không thành lập tổ chức công đoàn khi đã có đủ điều kiện thì chủ doanh nghiệp cho rằng, HTX hoạt động theo Luật HTX, doanh nghiệp sử dụng lao động theo mùa vụ là người địa phương và ngay bản thân người lao động đang làm việc tại đây cũng không thấy cần thiết phải thành lập tổ chức công đoàn. Câu hỏi chúng tôi đặt ra cho anh Đỗ Văn Thụ, công nhân lao động ở doanh nghiệp này là sao không đề nghị thành lập tổ chức công đoàn cũng vẫn chỉ nhận được câu trả lời là không cần thiết và họ chỉ cần có việc làm, có thu nhập là đủ.

Theo con số báo cáo của LĐLĐ tỉnh, trong năm 2011 vừa qua, toàn tỉnh có 13 công đoàn cơ sở NNN được thành lập trên tổng số 89 doanh nghiệp đã khảo sát có đủ điều kiện phải thành lập tổ chức công đoàn. Cùng với khó khăn trong việc thành lập tổ chức công đoàn và phát triển đoàn viên trong các doanh nghiệp NNN, việc duy trì hoạt động của các tổ chức công đoàn tại các doanh nghiệp cũng là một vấn đề khó. Chỉ tính riêng trong năm 2011, toàn tỉnh đã có 5 công đoàn cơ sở doanh nghiệp NNN phải giải thể vì không hoạt động hiệu quả; thậm chí đã có doanh nghiệp thành lập xong rồi lại giải thể vì số lượng đoàn viên không duy trì thường xuyên, chất lượng hoạt động công đoàn không đạt hiệu quả.

Loay hoay tìm lời giải

Làm gì để phát triển tổ chức công đoàn và phát triển đoàn viên trong doanh nghiệp NNN? Hiện nay, công đoàn cấp trên cơ sở mà trực tiếp là LĐLĐ huyện, thành phố vẫn đang thực hiện một biện pháp là phối hợp với ngành liên quan, chính quyền địa phương tiến hành kiểm tra, rà soát số lượng doanh nghiệp NNN. Đồng thời, lập danh sách các doanh nghiệp có đủ điều kiện thành lập tổ chức công đoàn để tuyên truyền, vận động để doanh nghiệp và người lao động tự nguyện thành lập và gia nhập tổ chức công đoàn. Đây vẫn được coi là biện pháp căn bản và duy nhất để thực hiện.

Đáp lại “sự nhiệt tình” của công đoàn cấp trên cơ sở, chỉ có số ít các doanh nghiệp tự nguyện thành lập tổ chức công đoàn theo đúng quy định của nhà nước, còn phần lớn các doanh nghiệp NNN vẫn thờ ơ đứng ngoài cuộc. Đồng chí Nguyễn Mạnh Thuấn, Chủ tịch LĐLĐ huyện Yên Sơn cho biết, đã không dưới 5 lần đến vận động thành lập công đoàn cơ sở tại Công ty cổ phần Thủy điện Hùng Lợi, có thuê trụ sở làm việc tại xã Trung Môn (Yên Sơn). Nhưng mỗi lần đến đều nhận được sự thoái thác của chủ doanh nghiệp và hiện tại doanh nghiệp cũng đã dời địa điểm chuyển đi nơi khác. Hệ quả của sự bất hợp tác sẽ dẫn đến người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp này không được quan tâm đúng mức về quyền lợi vật chất, tinh thần và vấn đề bảo đảm an toàn vệ sinh lao động. Đặc biệt, khi có sự tranh chấp lao động, tai nạn lao động xảy ra thì người lao động là nạn nhân phải gánh chịu những thiệt thòi bởi không có tổ chức nào đứng ra bảo vệ quyền và lợi ích cho người lao động.
 
Cắt nghĩa vấn đề này, đồng chí Đinh Mạnh Hùng, Trưởng Ban Tổ chức LĐLĐ tỉnh cho rằng, bên cạnh công tác tuyên truyền, vận động thì nhất thiết phải có một chế tài đủ mạnh như: Rút giấy phép kinh doanh hoặc phạt hành chính với mức từ 20 triệu đồng trở lên đối với doanh nghiệp có đủ điều kiện thành lập tổ chức công đoàn mà chủ doanh nghiệp không hợp tác với cơ quan chức năng để thành lập, tùy vào mức độ vi phạm của doanh nghiệp đó. Có như vậy thì người lao động mới được pháp luật bảo vệ một cách hiệu quả nhất. Trên cơ sở đó cũng cần có quy chế phối hợp chặt chẽ để quy trách nhiệm đối với các cơ quan quản lý Nhà nước để cùng góp sức trong việc thành lập tổ chức công đoàn ở doanh nghiệp NNN.    
                                                        

Ý kiến về thành lập tổ chức công đoàn và phát triển                đoàn viên trong doanh nghiệp ngoài Nhà nước Ông Hoàng Thanh Nghệ, Chủ tịch LĐLĐ huyện Sơn Dương Khó do 2 nguyên nhân Việc thành lập tổ chức công đoàn trong các doanh nghiệp NNN gặp nhiều khó khăn là do 2 nguyên nhân: Chủ sử dụng lao động và người lao động chưa nhận thức đúng và đầy đủ về vai trò, vị trí của tổ chức công đoàn đối với lợi ích của doanh nghiệp cũng như việc bảo vệ lợi ích của người lao động; phần lớn các doanh nghiệp NNN trên địa bàn tỉnh ta lại phân tán, không tập trung, hoạt động sản xuất theo mùa vụ. Các tổ chức công đoàn trong các doanh nghiệp NNN đã được thành lập nhưng hoạt động chưa thực sự hiệu quả, chưa làm cho chủ sử dụng lao động cũng như người lao động thấy được lợi ích của tổ chức công đoàn mang lại. Điều này đã không kích thích các doanh nghiệp khác đăng ký thành lập tổ chức công đoàn khi có đủ điều kiện. Năm 2011, toàn huyện Sơn Dương có 8 doanh nghiệp có đủ điều kiện thành lập tổ chức công đoàn nhưng chỉ có 4 doanh nghiệp thành lập được tổ chức công đoàn. Ông Lương Viết Hoan, Chủ tịch Công đoàn Xí nghiệp Thiếc Bắc Lũng Nâng cao chất lượng hoạt động để thu hút đoàn viên Để nâng cao chất lượng hoạt động công đoàn, thu hút đoàn viên, Công đoàn cơ sở Xí nghiệp Thiếc Bắc Lũng (Sơn Dương) đã đẩy mạnh thực hiện quy chế phối hợp giữa công đoàn với Ban Giám đốc Xí nghiệp về thực hiện bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho cán bộ, công nhân viên chức. Tổ chức công đoàn tuyên truyền, vận động đoàn viên học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ; phối hợp chặt chẽ với Ban Giám đốc có kế hoạch đào tạo, nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn nghiệp vụ và kiến thức pháp luật cho đoàn viên công đoàn; vận động đoàn viên thực hiện hiệu quả các phong trào thi đua "Lao động giỏi, lao động sáng tạo", phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, ứng dụng công nghệ thông tin... Công đoàn tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, quan tâm thăm hỏi đoàn viên và gia đình khi gặp ốm đau, hoạn nạn. Đoàn viên ngày càng gắn bó và tích cực hưởng ứng các hoạt động do tổ chức công đoàn phát động. Ông Nguyễn Đức Thành, Công ty TNHH một thành viên SESHIN VN2 Bảo vệ lợi ích chính đáng cho đoàn viên Là đoàn viên công đoàn, chúng tôi được tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, tạo không khí thi đua sôi nổi giữa các tổ công đoàn trong Công ty. Mỗi đoàn viên khi bị ốm hay gặp khó khăn trong cuộc sống còn được tổ chức công đoàn hỗ trợ, giúp đỡ và động viên kịp thời. Đồng thời, đoàn viên còn được bảo vệ những quyền và lợi ích chính đáng theo đúng chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước nếu đơn vị sử dụng lao động chưa thực hiện đúng. Đến nay, 100% công nhân của công ty sau thời gian thử việc 1 tháng, nếu thực hiện tốt đều được Công ty ký hợp đồng và đóng bảo hiểm đầy đủ. Nếu đoàn viên chưa hiểu về những chế độ, chính sách liên quan trực tiếp đến mình cũng có thể hỏi, thắc mắc hoặc nêu ý kiến để được tổ chức công đoàn giải đáp trực tiếp. Vì vậy, quyền lợi chính đáng của mỗi đoàn viên chúng tôi được tổ chức công đoàn bảo vệ và bênh vực. Bà Trần Thị Nga, Phó Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Nga Viên, thị trấn Nà Hang Chưa có điều kiện để thành lập tổ chức công đoàn                                                              Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Nga Viên thành lập từ năm 2006, hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, du lịch, dịch vụ nhà hàng, tạo việc làm cho 12 lao động, có thu nhập bình quân 2 triệu đồng/người/tháng. Tuy nhiên, công ty vẫn chưa thành lập tổ chức công đoàn nên nhiều hoạt động xã hội, nhân đạo từ thiện, văn hóa văn nghệ nâng cao đời sống người lao động gặp không ít khó khăn. Nguyên nhân chưa thành lập được tổ chức công đoàn là công ty không có cán bộ có năng lực hoạt động trong lĩnh vực này; việc bồi dưỡng cán bộ nguồn đã được công ty chú trọng nhưng đào tạo song họ lại tự ý chấm dứt hợp đồng, gây rất nhiều khó khăn cho việc thành lập công đoàn. Số lao động làm việc tại công ty cũng không ổn định, chủ yếu là theo thời vụ, có thời điểm chỉ có dăm ba người, ảnh hưởng đến cơ cấu tổ chức và hoạt động cũng là nguyên nhân chưa thành lập công đoàn. Công ty phấn đấu năm 2012 thành lập tổ chức công đoàn cơ sở. Ông Âu Văn Dự, cán bộ Công ty TNHH Thanh Tùng, xã Trung Môn (Yên Sơn) Mong muốn tham gia vào tổ chức công đoàn Tôi đã làm việc được gần 3 năm nhưng chưa phải là đoàn viên công đoàn vì Công ty chưa thành lập tổ chức công đoàn. Do tính chất công việc, mỗi người thuộc chuyên môn khác nhau, anh em thường xuyên phải làm việc tại các công trình xây dựng trong tỉnh nên cán bộ, công nhân của Công ty ít có dịp gặp nhau. Tôi và anh em cán bộ, công nhân tại Công ty rất mong muốn được sinh hoạt trong tổ chức công đoàn, được tham gia các phong trào do tổ chức Công đoàn phát động. Qua đó, cán bộ, công nhân trong Công ty có nhiều dịp gặp gỡ, trao đổi, gần gũi nhau hơn. Ngoài ra, chúng tôi sẽ được giao lưu với những đoàn viên ở tổ chức công đoàn khác trong huyện, trong tỉnh; nắm được rõ hơn những chính sách liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của mình để kiến nghị với tổ chức công đoàn nếu đơn vị sử dụng lao động chưa kịp thời thực hiện.